Chúng ta hiểu dạy học dựa trên hiểu biết về hoạt động của não bộ như thế nào?

    0
    1579

    Làm thế nào để chúng ta kết hợp tất cả những điều chúng ta biết về não bộ và học tập?

    Lớp học dựa trên những hiểu biết về hoạt động của não bộ (brain-based learning) sẽ như thế nào? Sự thật – và câu trả lời trước nhất và ngắn nhất – là không có cách “hoàn hảo” hay “tốt nhất”. Hàng triệu trẻ em đã được học tập rất tốt qua hàng thế kỉ qua, bởi các giáo viên đi trước đã thực hiện một cuộc cách mạng trong giảng dạy và học tập. Nhưng với những gì chúng ta biết về thực tế giảng dạy ngày hôm nay, những gì bạn có thể và nên làm để phù hợp với các nghiên cứu mới nhất? Thực tế của “dạy học với tư duy não bộ” là gì?

    Để trả lời câu hỏi này, hãy xem xét mô hình dưới đây. Như chúng ta đã biết, mô hình là một cách hữu dụng để bắt đầu hiểu và tư duy về mọi thứ, nhưng đó không phải là hồi kết của tư duy. Hãy thử sử dụng mô hình được trình bày ở đây và nghĩ về cách nó có thể giúp ích cho bạn. Thay vì nắm lấy hay chối bỏ, hãy để nó như một phần của hành trình khám phá câu hỏi: Chúng ta hiểu học tập dựa trên hiểu biết về hoạt động của não bộ (brain-based learning) thế nào?

    Thêm nữa, chúng ta đều có xu hướng xem xét một điều gì đó và liên hệ đến một điều mà chúng ta đã biết. Ví dụ, một số người khi nhìn thấy mô hình dạy học này ngay lập tức thấy các lý thuyết từ thần tượng yêu thích của họ, như John Dewey, David Kolb, Madeline Hunter, hoặc Bernice McCarthy. Ở đây, tôi sẽ không ngăn cản xu hướng tự nhiên để che phủ những hiểu biết của bạn trong quá khứ về mô hình này. Thứ nhất, mỗi mô hình hay lý thuyết trong lịch sử giáo dục có thể được xây dựng dựa trên chính nó. Điều đó không có nghĩa là tất cả đều hoàn hảo, nhưng mỗi thứ được thiết kế một cách đặc biệt vì lý do nào đó. Tôn trọng những lí do đó, và đừng cố để biến một mô hình thành một cái gì đó mà không phải là nó. Thứ hai, hầu hết các nhà lý luận hay thực hành đã nghiên cứu về triết học hoặc sư phạm. Mô hình này được dựa trên nghiên cứu về não bộ và tâm trí. Điều đó cho phép mô hình này chứa đụng một quan điểm duy nhất mà tôi hy vọng bạn sẽ đánh giá cao và chấp nhận nó.

    Mô hình này có tuần tự, với ba giai đoạn riêng biệt. Giai đoạn đầu tiên liên quan đến việc phải làm gì trước khi bắt đầu bất kỳ lớp học nào và tập trung vào thời gian chuẩn bị làm tăng tỷ lệ giảng dạy thành công. Giai đoạn giữa tập trung vào quá trình học tập. Cuối cùng, giai đoạn cuối giúp đảm bảo việc học tập là tốt nhất có thể và giữ được nguyên vẹn càng lâu càng tốt.

    brain-based teaching

    Trước giờ học

    Có hai bước trong giai đoạn này: trước khi tiếp xúc (pre-exposure) môi trường giảng dạy vật lý.

    Trước khi tiếp xúc

    Các gợi ý này nhằm giúp bạn, và những người khác dự định giúp bạn và học sinh của bạn. Hãy bắt đầu bằng việc chuẩn bị lớp học một cách cẩn thận và đầu tư nhiều thời gian. Chuẩn bị cho mình tinh thần, học thuật, và cảm xúc. Dưới đây là một số gợi ý:

    • Hãy nghĩ về những học sinh cụ thể cần hỗ trợ thêm, cho dù họ đang dẫn đầu hay đứng cuối lớp học. Hãy lập kế hoạch tốt sớm để đảm bảo thành công của họ.
    • Thử giảng những bài học của bạn trước. Xem xét lại từng bước dưới đây và tự hỏi: Tôi sẽ thu hút học sinh thế nào? Làm thế nào để nội dung trở nên sống động hơn? Làm thế nào tôi sẽ đảm bảo kiến thức đó là đáng được ghi nhớ?
    • Chuẩn bị cho mình một trạng thái cảm xúc tốt. Khi bạn đang ở trong một trạng thái tốt, học sinh sẽ nhận thấy năng lượng tích cực. Điều này làm cho những trải nghiệm của họ tốt hơn.
    • Đối với các lợi ích của học sinh, sử dụng khoảng thời gian trước khi bắt đầu lớp học để trang bị cho não bộ của họ nội dung môn học. Bước này yêu cầu bạn tác động tới nội dung (sử dụng từ vựng mới, các mô hình làm việc mới và ý tưởng chủ đạo) cũng như các quá trình (các hoạt động cho phép cho tạo bước đệm gợi ý (scaffolding) hoặc để giảng dạy các kỹ năng xã hội hoặc các kỹ năng cảm xúc). Dán ý tưởng chủ đạo bằng hình vẽ hoặc chữ lên tường để học sinh có thể trở nên quen thuộc với chúng.

    Môi trường học tập vật lý

    Khả năng của bạn để thay đổi môi trường học tập có một số giới hạn. Tập trung vào những yếu tố mạnh mẽ nhất để học sinh thành công nằm trong khả năng của bạn để thay đổi. Những gì bạn không thể gây ảnh hưởng, hãy bỏ qua. Ở một số nước, học sinh trong các trường trung học cơ sở chỉ ngồi trong lớp học và giáo viên di chuyển từ lớp nọ đến lớp kia. Nếu bạn và đồng nghiệp của bạn áp dụng phương pháp này, bạn có thể cá nhân hóa môi trường học bằng cách đưa âm nhạc và áp phích hoặc băng-rôn, và di chuyển hoặc sắp xếp lại chỗ ngồi để làm cho phòng học trở nên tốt hơn cho học tập. Dưới đây là những gợi ý khác:

    • Thúc đẩy cảm giác an toàn. Đảm bảo học sinh cảm thấy an toàn về thể chất và cảm xúc.
    • Kết hợp vận động. Cho phép sắp xếp và di chuyển chỗ ngồi linh hoạt.
    • Nhiệt độ phòng. Giữ nó trong khoảng 20-22 độ C.
    • Môi trường trực quan và đèn. Ánh sáng tốt hơn cho hầu hết học sinh.
    • Âm thanh. Nếu bạn không có hệ thống âm thanh trong lớp học, di chuyển xung quanh phòng học khi bạn nói, sử dụng giọng nói của bạn một cách cường điệu để gây ấn tượng, và đưa cho học sinh chỉ dẫn cơ bản.

    Trong lớp học

    Đây là giai đoạn phức tạp nhất, bao gồm 5 bước: thu hút, thay đổi trạng thái, khẳng định lại, tiến hành kỹ lưỡng, nâng cao sức mạnh ghi nhớ.

    Thu hút (Engagement)

    Bước này là về sự thu hút của tâm trí và cơ thể. Chúng ta biết kích hoạt thể chất hay tinh thần sẽ giúp học sinh sẵn sàng học tập. Nó làm tăng nhịp tim và nó làm tăng mức độ cortisol (thường được coi là hooc môn stress) và tùy thuộc vào các sự kiện, dopamine (chất dẫn truyền thần kinh) hay epinephrine (một hooc môn có tác dụng trên thần kinh giao cảm). Giả sử bạn đã xây dựng được một môi trường vật lý và cảm xúc tốt nhất bạn có thể. Một số học sinh bước vào môi trường tích cực của bạn sẽ cải thiện trạng thái cảm xúc của mình cho việc học. Nhưng các học sinh khác sẽ cần một cái gì đó mạnh mẽ hơn. Điểm mấu chốt là, trừ phi học sinh đang ở trong một trạng thái cảm xúc tốt cho việc học, bạn không cần làm việc nào khác. Việc học tập là phụ thuộc trạng thái. Trừ khi bạn quản lý trạng thái của học sinh, bạn sẽ luôn luôn phải đối phó với ảnh hưởng của những gì diễn ra, không ảnh hưởng đến các nguyên nhân của nó. Sử dụng vài phút đầu tiên của lớp học để gây ảnh hưởng tích cực tới trạng thái học sinh. Bước này có thể là trải nghiệm học tập đầu tiên trong ngày, nhưng thường xuyên hơn nó được thiết lập. Tạo một môi trường xã hội tích cực, nhớ rằng học sinh của bạn bị ảnh hướng cao bởi bạn cùng lớp. Bạn có thể sử dụng ghi nhật ký, hài hước, khẳng định, nghệ thuật, lễ hội, nghi lễ nhóm, hoạt động hoặc giãn cơ.

    Thay đổi trạng thái (Framing)

    Khi học sinh đã tỉnh táo và thích thú, bạn đã giải quyết được một phần khó khăn. Thay đổi trạng thái kích hoạt cụm hoặc hệ thống thần kinh, cụ thể ảnh hưởng đến tâm trạng. Nó là một công cụ mạnh mẽ tạo ra khuynh hướng có chủ ý hướng đến cái theo sau. Thay đổi trạng thái là “xoáy” vào cái bạn gán cho – một từ, một hoạt động, một bài tập, thậm chí là một thảm họa. Thay đổi trạng thái tạo ra sự lôi cuốn về mặt cảm xúc để học tập. Bước này là “thay đổi trạng thái” thông qua hình ảnh, thiết lập một câu chuyện, nền tảng cho hoạt động, hoặc bất cứ điều gì “móc nối” người học về mặt tinh thần. Bạn đã kết nối họ với về mặt thể chất; bây giờ nhận được sự tò mò và tự hỏi của họ. Bất cứ lúc nào học sinh của bạn cho thấy sự phản kháng, giảm động lực, hoặc chán chường, thay đổi trạng thái là một trong những lựa chọn hàng đầu của bạn.

    Khẳng định lại (Acquisition)

    Khẳng định lại là chuyện xảy ra thường xuyên. Mặc nhiên, thế giới là một giáo viên và vì vậy là lớp học – có hoặc không có giáo viên. Những từ bạn chọn, môi trường bạn xây dựng, và các ảnh hưởng xã hội mà học sinh được tiếp xúc, tất cả là “giáo viên”. Nhưng, rõ ràng hơn, bước này là một phần trong ngày giảng dạy của bạn mà tập trung vào đầu vào. Đó là khi bạn dàn xếp một hoạt động, một kinh nghiệm, một chuyến đi thực tế, một diễn giả, hoặc một mô phỏng. Lý tưởng nhất, học tập nên có các thành phần tích cực trong nó, và đây là thời điểm dành cho chúng.

    Nó có thể được nghiên cứu, thuyết giảng, hay đọc không? Có, nhưng không lý tưởng. Bạn sẽ phải quyết định liệu có hay không việc học tập sẽ tốt hơn một cách cá nhân hay cộng đồng. Thế giới thực thường cung cấp cơ hội cho cả hai. Điều này cho thấy học tập hợp tác có thể được gần thích hợp đến một nửa thời lượng.

    Tiến hành kỹ lưỡng (Elaboration)

    Tiến hành kỹ lưỡng là việc đào sâu học tập thông qua tích hợp và sửa lỗi. Đó là về sự phát triển của sinh viên trở lên thoải mái và tự tin hơn trong quá trình học tập của mình. Với bước này, điều đầu tiên bạn muốn làm là đảm bảo các sinh viên thực sự phát triển một sự hiểu biết sâu sắc về học liệu và rằng sự hiểu biết của họ là chính xác. Sinh viên thường không biết khi nào họ học được một điều gì đó đúng hay sai. Các kết nối được thực hiện tại các khớp thần kinh từ các bước trước đó (khẳng định lại) sẽ được củng cố trong những giờ đầu tiên sau khi học tập.

    Bạn cho phép sửa chữa sai sót càng sớm thì càng có ít khớp thần kinh (synapse) trở thành “cố định”. Nói cách khác, những sai lầm được sửa chữa dễ dàng hơn ở đầu quá trình hơn là cuối quá trình. Thứ hai, quan trọng là phải nhớ rằng có những hạn chế quan trọng đến khả năng nắm giữ bao nhiêu nội dung trong trí nhớ ngắn hạn và trí nhớ dài hạn của sinh viên. Họ thường biến thực tế thành vào “thực chất” của sự vật – đôi khi chính xác, đôi khi không. Các mô hình thần kinh hoặc thể chất mà học sinh phát triển về việc học tập của họ có thể tiết lộ chính xác. Chiến lược điều chỉnh hữu ích bao gồm các câu hỏi với bạn cùng nhóm, chỉnh sửa đồng đẳng, thuyết trình với phản biện, và các cuộc thi.

    Nâng cao sức mạng của trí nhớ (Memory  Strengthening)

    Tại thời điểm này, kiến thức của học sinh phải chính xác. Bây giờ là thời gian để dành một vài phút để đảm bảo rằng các nội dung đúng sẽ được gọi lại. Theo truyền thống, giảng viên cho sinh viên tự thực hiện tái tạo trí nhớ. Nhưng các giảng viên phát triển các sinh viên có thành tích cao, những người tự tin vượt trội, còn giúp họ nhớ lại các kiến thức của họ. Người học sẽ gia tăng việc gợi lại kiến thức đã học nhiều hơn trong những giờ đầu tiên sau khi học hơn là trong vài ngày sau đó. Hãy sử dụng thời gian này một cách khôn ngoan. Trong thời gian này, sử dụng phim, chia sẻ với bạn cùng nhóm, hoặc thử nghiệm mô hình thần kinh có thể là cách thức mạnh mẽ để tóm lược việc học tập trong một cấu trúc dễ thu hồi. Các thiết bị khác bao gồm việc sử dụng các từ viết tắt, hình ảnh đại diện, đánh giá bạn cùng nhóm, các câu đố, hoặc vần điệu. Hãy dành thời gian để thực hiện bước đi này đúng đắn. Bạn sẽ không bao giờ hối tiếc.

    Sau giờ học

    Giai đoạn cuối này gồm 2 bước: sắp sếp thời gian và nghỉ ngơi  xem xét và sửa đổi.

    Sắp xếp thời gian và nghỉ ngơi

    Các bằng chứng mạnh mẽ rằng học tập theo từng khoảng thời gian ngắn tốt hơn học tập kéo dài. Sau một buổi học, làm những gì bạn có thể để cung cấp cho sinh viên cách để sắp xếp nội dung. Ý tưởng bao gồm dành thời gian cho nghỉ ngơi, đi bộ, hoặc ăn trưa, hoặc phối hợp, sắp đặt việc học tập để sinh viên hoàn thành một nhiệm vụ học tập quan trọng trước khi kết thúc lớp học hoặc kết thúc ngày học. Đối với học sinh nhỏ tuổi hơn, những giấc ngủ trưa ngắn cũng ngăn ngừa sự suy giảm trong thành tích của nhiệm vụ sau khi học tập mới. Bạn có một vài hạn chế với những gì bạn có thể làm, nhưng hãy nhớ rằng: “Quá nhiều, quá nhanh, không kéo dài.”

    Xem xét và sửa đổi

    Các kết nối đã được thực hiện tại các khớp thần kinh, nhưng những kết nối đó liên tục được sửa đổi. Một vài thay đổi xảy ra như là kết quả của việc giới thiệu nội dung mới, mâu thuẫn, và những thay đổi khác xảy ra bởi sự xói mòn. Giả định rằng học sinh của bạn sẽ không nhận được những điều đúng ngay lần đầu tiên, họ sẽ không nhớ lại những gì họ đã học được và những gì là đúng, và trí nhớ sẽ xấu đi hoặc bị uốn cong. Bạn sẽ đúng thường xuyên hơn gặp sai lầm. Kết hợp một vài thời gian sửa đổi mỗi ngày. Hãy nhớ rằng, các khớp thần kinh không phải là tĩnh; chúng liên tục thích ứng để đáp ứng với hoạt động.

    Tổng kết

    Mô hình trên là một nỗ lực để trả lời câu hỏi “Ở đâu?” Đâu là nơi bạn tập hợp các đề xuất ý tưởng, khái niệm, và thách thức của việc dạy và học dựa trên não bộ? Câu trả lời là: “Trong mỗi phần của chương trình học.” Như hiểu biết của chúng ta về cách hoạt động của não sâu hơn và trở nên hòa hợp với nhu cầu của cộng đồng giáo dục, các phiên bản tương lai có thể cần thiết. Nhưng bây giờ, bạn có thể bắt đầu với một số niềm tin vào kiến thức mà bạn đang hỗ trợ cho quá trình học sinh học tập tối ưu.

    Lê Thị Thanh Hằng| ĐH FPT

    Lược dịch từ Teaching with the brain in mind

    NO COMMENTS